Kırık parça içerideyken kapıyı kilitleyebilir miyim?

Hayır. Parça yuvayı doldurduğu için göbeğe başka anahtar girmez, kapıyı dışarıdan anahtarla kilitleyemezsiniz. Kapıyı yalnızca çekip çıkabilirsiniz. Evden uzun süre ayrılacaksanız parçayı önce çıkarttırın.

Asma kilitte kırılan anahtar da aynı yolla çıkar mı?

Evet, asma kilidin içinde de aynı tip pimli bir göbek vardır ve parça aynı aletle çekilir. Asma kilit ucuz bir kilitse çoğu zaman kilidi kestirip yenisini almak daha az uğraştırır.

Parça çıktıktan sonra kilit eskisi gibi çalışır mı?

Pimler zarar görmediyse çalışır. Yedek anahtar rahat dönüyorsa kilide başka bir şey yapmaya gerek yok. Anahtar takılıyor ya da zor dönüyorsa göbek içeriden zarar görmüştür ve değiştirilmesi gerekir.

Anahtar kilitte kırıldı: kırık parça nasıl çıkarılır?

Kilitte kırılan anahtar çoğu zaman bir anda kırılmaz. Haftalardır zor dönen bir kilitte her sabah biraz daha zorlanır, sonunda boynundan, yani başla dişli kısmın birleştiği yerden ayrılır. Kışın buna bir sebep daha eklenir: donmuş kilitte anahtarı kuvvetle çevirmek. Kırık parça göbeğin (barel de denir, anahtarın girdiği silindir) içinde kaldığında yapılacak ilk iş, onu daha derine itmemektir.

Önce bakın: anahtar hangi konumda kırıldı

Kırık parçanın nasıl çıkacağı, göbeğin o anda nerede durduğuna bağlıdır. Anahtar göbeğe yalnızca tek bir konumda girer ve yalnızca o konumda çıkar: anahtarı ilk taktığınız, dişlerin aşağı ya da yukarı baktığı konum.

Anahtar daha çevrilmeden, takarken ya da çıkarırken kırıldıysa göbek başlangıç konumundadır. Parça düz çekilirse çıkar.
Anahtar yarım tur dönmüşken kırıldıysa göbek de yarım turda kalmıştır. Parça bu konumda çıkmaz; önce göbeğin geri çevrilmesi gerekir. Bu, çilingirin aletle yaptığı iştir.

Anahtar deliğine bakınca yuvanın eğik durduğunu görüyorsanız ikinci durumdasınız demektir.

Kapının o anda açık mı kilitli mi olduğuna da bakın. İçerideyseniz ve kapı açıksa acele yok; parçayı sakin kafayla çıkarırsınız. Dışarıdaysanız ve kapı anahtarla kilitliyse, parça çıksa bile kapıyı açacak bir anahtarınız yok demektir: yedek anahtar kimdeyse onu arayın, yoksa kapı açma için bizi arayın.

Parçanın ucu dışarıda görünüyorsa

Kırık uç barelin yüzünden bir iki milimetre dışarı taşıyorsa kendiniz çıkarmayı deneyebilirsiniz.

Barele kuru yağlayıcı ya da grafit tozu sıkın. Parçanın pimlere sürtünmesi azalır.
Kargaburun penseyi ya da ucu sivri bir cımbızı parçanın iki yan yüzüne oturtun. Dişli kenardan tutmayın; pense kayar.
Parçayı çevirmeden, kilidin eksenine düz olarak yavaşça çekin. Gerekirse çekerken çok hafif yukarı aşağı oynatın.

Pense bir iki denemede tutmuyorsa bırakın. Her kayışta parça biraz daha içeri kaçar, ucu da yuvarlanır; ondan sonra çilingirin kullandığı alet de zor tutar.

Parça içeride kaldıysa

Parça barelin yüzüyle aynı hizadaysa ya da daha içerideyse elle tutacak yer yoktur. Çilingir bu iş için kırık anahtar çıkarıcısı kullanır: ince çelik bir şerit, ucunda geriye bakan küçük bir çengel. Şerit anahtar yuvasına parçanın yanından sokulur, çengel parçanın bir dişine takılır ve parça dışarı çekilir. Şeridin kalınlığı yuvanın genişliğine göre seçilir.

Evde bunun yerine ataç, saç tokası ya da dikiş iğnesi kullanılıyor. Bazen tutuyor, ama yumuşak tel yuvanın içinde bükülür, kopan ucu da kırık parçanın yanında kalır. O zaman barelde iki parça olur.

Yapıştırıcı sürmeyin

İnternette en çok önerilen yol, bir kibrit çöpünün ucuna hızlı yapıştırıcı (japon yapıştırıcısı) sürüp kırık parçaya değdirmek ve kuruyunca çekmek. Yapıştırıcı sıvıdır, anahtar yuvasının içine akar. Parçaya yapıştığı kadar pimlere ve göbeğin gövdesine de yapışır. Parça çıksa bile pimler yerinde donup kalır, göbek bir daha dönmez. Böyle bir barel genelde kurtarılamaz: sökülür, yerine yenisi takılır.

Eritilmiş silikonla aynı işi yapmayı önerenler de var; silikonun da sonu aynı.

Çilingir geldiğinde ne yapılır

Usta önce barelin yüzüne ve yuvanın konumuna bakar. Göbek başlangıç konumundaysa parçayı çıkarıcıyla çeker. Göbek yarım turda kaldıysa önce onu geri çevirir, sonra parçayı alır. Kapı kilitliyse ve kırık parça çıkmıyorsa kapıyı açmak için bareli sökmek gerekebilir.

Parça çıktıktan sonra usta yedek anahtarınızı ya da yeni kestirilen anahtarı kilitte dener. Rahat dönüyorsa iş biter. Takılıyorsa pimlerden biri ezilmiş ya da yerinden kaymıştır; bu durumda barel değişimi yapılır, kilit gövdesine ve kapıya dokunulmaz.

Bizi aradığınızda şunları söylerseniz usta aletini ona göre alır: parça dışarı taşıyor mu, anahtar dönerken mi takarken mi kırıldı, kapı şu an kilitli mi.

Kırılan anahtarın yerine yenisi

Kırık iki parçayı atmayın. Evde yedek anahtar yoksa anahtarcı iki parçayı yan yana tutturup kopyayı onlardan keser. Yine de mümkünse yedek anahtardan kopya alın. Kırılan anahtar genelde zaten aşınmış ya da çatlamıştır, ondan çıkan kopya da kilitte takılabilir. Hangi durumda kopyanın sağlıklı çıktığını hangi anahtarlar kopyalanır yazısında anlattık.

Anahtar neden kırılır

Zor dönen kilit: her gün biraz daha kuvvet uygulanır ve anahtar boynundan yorulur. Sebep çoğu zaman barelde ya da kapının sarkmasındadır; kilit arızasının erken işaretlerine bakın.
Donmuş kilit: kış sabahı dönmeyen anahtarı zorlamayın. Anahtarın metal kısmını ısıtıp kilide sokmak ya da buz çözücü sprey sıkmak buzu çözer; kuvvet ise anahtarı kırar.
Anahtarı kulp gibi kullanmak: sıkışan kapıyı kilitteki anahtardan tutup çekmek anahtarın boynunu büker.
Ağır anahtarlık: kilitte takılı duran anahtarın ucunda sallanan bir tomar anahtar, boynu her gün aynı yerden zorlar.

Anahtarın boynunda ince bir çatlak ya da hafif bir eğrilik görürseniz kırılmasını beklemeyin; yedekten yenisini kestirin.

İçeride yalnız bir çocuk ya da yaşlı varsa, ocakta yemek kaldıysa beklemeden 112'yi arayın.